De autobibliografie van Xavier Roelens

Ik zag vanavond sp.a-voorzitter Johan Vandelanotte naar aanleiding van de moord in Oostende beweren: “Een overheid kan een mentaliteit niet veranderen.” Hij legde de verantwoordelijkheid voor de huidige mentaliteit bij ouders, leraren, verenigingen. Tegelijkertijd herleidde hij een overheid tot het maken van wetten. Een wet kan inderdaad een mentaliteit niet veranderen, zoals hij opmerkte, maar het is toch ook de plicht van een overheid om ook en bovendien de kar van de mentaliteitsverandering te trekken, niet? Mensen mogen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid niet op politici af schuiven, politici mogen hun verantwoordelijkheid niet op mensen af schuiven.

De huidige wereld legt, nog volgens Vandelanotte, een te hoge prestatiedruk op de jongeren, en de druk gaat van de ketel in de vorm van ‘alsmaar toenemend zinloos geweld’. Mag ik die prestratiedruk vertalen als: er zijn teveel regels en wetten waar jongeren aan moeten voldoen? Misschien, en dan lijkt Vandelanotte zich tegen te spreken, maar meer dan concrete regels en wetten, meer dan zaken die we in een samenlevingscontract kunnen gieten, gaat het om een gedachtegoed.
In het laatste nummer van De Brakke Hond verwoordt Joris Note, naar aanleiding van die andere moorden vorig jaar in Brussel en Antwerpen, het gedachtegoed onderliggend aan het zinloze geweld als volgt: ‘De Antwerpse moorden worden gerelateerd aan een negatief maatschappelijk verschijnsel op de achtergrond: racisme, intolerantie, extreem-rechts… De Brusselse moord daarentegen heet zinloos omdat ze aan geen andere verschijnselen te relateren valt dan aan ander geweld, ‘het toenemend geweld in de samenleving’; maar dat is onjuist: die moord valt te verbinden met een achtergrondverschijnsel dat zeer veel ruimer verspreid is dan racisme, namelijk hebzucht. De maatschappij is op bezitten gericht, ze stimuleert het bezitten voortdurend met alle mogelijke middelen, en de jongere die geen mp3-speler heeft, is eigenlijk een niemand. Onze liberale premier zei na de Antwerpse moorden: zo zie je maar waar het extreem-rechtse gedachtegoed toe leidt; na de Brusselse moord zei hij niet: zo zie je maar waar het kapitalistische gedachtegoed toe leidt.’ Ik hoop dat de volledige tekst snel voor iedereen hier te lezen zal zijn. Het blijft verplichte lectuur.

Naast de bezittersmentaliteit als voedingsbodem voor geweld (toen een mp3-speler, nu een sigaret) zie ik ook de (liberale?) plicht een individu te zijn. De maatschappij verwacht van elk ‘onderdeel’ dat hij en zij iemand is, zichzelf betekenis geeft. Ik zie veel mensen rondom mij bezig met een zoeken naar zichzelf, een groeien naar zichzelf, of omgekeerd met het managen van de angst en het zelfbehoud.
Een maatschappij, en een politicus construeert vanop de eerste rij mee die maatschappij, zou zijn ‘onderdelen’ ertoe moeten aanzetten iemand te zijn voor iemand, de ander en/of de maatschappij. Een maatschappij moet telkens opnieuw uit zijn gelaatsloze onverschilligheid treden, want de onverschillige mens is een machine die even goed naar het werk gaat als uit het venster springt. Zoals Lucebert al wist. Een maatschappij moet zorgen dat het elk van zijn ‘onderdelen’ een plaats geeft, naast anderen, en dat elk zijn verantwoordelijkheid neemt naar de ander toe. Dat is wat ik van een socialistische partijvoorzitter verwacht.

x