De autobibliografie van Xavier Roelens

Ik heb oud en nieuw gevierd in Nederland, al had ik eerder het gevoel in Beiroet (jaren ’80), Kosovo (jaren ’90) of Bagdad (vandaag) te zijn. Heel oudejaarsdag waren er ontploffingen te horen, of geluiden die op mitrailleurvuur leken. Uiteindelijk bleek het om gillende keukenmeiden, duizendklappers, strijkers of eenvoudige rotjes te gaan. Knalvuurwerk. Jongeren kuierden door de stad en gooiden waar en wanneer ze er zin in hadden een bommetje.

Ik vertelde iemand dat ik die geluiden beangstigend vond. Ze vertelde mij de oorsprong van vuurwerk: geluid maken was een ritueel om de geesten te verdrijven. Ik vroeg haar of die jongeren dat ook wisten. Ze glimlachte. Ze vertelde dat het mocht op oudejaar, weliswaar pas vanaf acht uur ’s avonds, maar toch. Ik vertelde haar dat het me typisch voor Nederland leek om zelfs vormen van misdaad te organiseren, op een liberale manier. Ik vertelde haar dat er in België ook meer en meer vuurwerk was op oudejaarsavond, maar dan alleen siervuurwerk (een woord dat ik die avond leerde: alle vuurwerk in België is siervuurwerk), enkel afgeschoten op middernacht en hoofdzakelijk door de gemeente. Gemeenten schenken een daad van schoonheid aan hun bewoners.

In de trein vond ik de Trouw van zaterdag 30 december. Daarin las ik in de “Letteren & Geest”-bijlage een artikel van Abdelkader Benali, Schipperen tussen twee Mekka’s. Het opent als volgt: ‘In tegenstelling tot wat gangbaar is, geloof ik dat rituelen mensen niet wezenlijk veranderen. En ik meen in de bedevaartreis die mijn vader naar Mekka heeft ondernomen, nu bijna acht jaar terug, een uitstekend voorbeeld te hebben gevonden.
Op fijnzinnige wijze - via de weg van het zwijgen en niet van het spreken - maakte zijn pelgrimage me duidelijk dat de mens zich weliswaar van tijd tot tijd wil overgeven aan een eeuwenoude stampraktijk, maar dat dit ritueel, als het erop aankomt, weinig tot geen sporen nalaat.’

Die nacht, op de terugweg van een nieuwjaarsfeestje, zag ik de sporen: rode resten van vuurwerkomhulsels, hier en daar een (hopelijk) leeggeschoten doos, een viertal gesneuvelde autoruiten. Ook de eerste twee dagen van het nieuwe jaar hoorde ik nu en dan een bommetje. Ik zag een jongen van tien met in zijn hand een brandend rotje leek terwijl hij met zijn ouders keuvelde en zijn jongere broertje een cirkel van rotjes op de grond legde. Het was niet de laatste keer dat ik snel doorliep.

Ik ben sinds woensdag terug in België. Bij ons lag er confetti op de grond. Men had gefeest.

x