De autobibliografie van Xavier Roelens

Ik zag op het nieuws het knipwerk in een lezing door de paus nagebootst worden – nagebootst want klaarblijkelijk eerder in een ver en mysterieus land al eens uitgevoerd en becommentarieerd. Ik hoorde de paus zeggen: ‘Er sagte, und ich citiere: “Zeig mir doch, was Mohammed Neues gebracht hat, und da wirst du nur Schlechtes und Inhumanes finden wie dies, dass er vorgeschrieben hat, den Glauben, den er predigte, durch das Schwert zu verbreiten.” (mijn bron)

Ik dacht: dit klopt niet, en neen, het klopt niet. De volledige, officiële tekst staat hier (in Engelse vertaling) en er is in mijn ogen niets op aan te merken. De spreker kadert het citaat historisch en zegt onmiddellijk erna: “The emperor, after having expressed himself so forcefully, goes on to explain in detail the reasons why spreading the faith through violence is something unreasonable.” (mijn cursivering) Misschien is het omdat het in het Engels staat, dat het me als een mooi understatement klinkt, een kleine kwinkslag. Maar na alle gebeurtenissen klinkt er vooral onwetendheid door in deze woorden: onwetendheid dat het citaat zo op de korrel genomen zou worden.

(Intermezzo. Ook het Vaticaan verkleurt de werkelijkheid, want het bewuste citaat wordt ingeleid met: “Without descending to details, such as the difference in treatment accorded to those who have the “Book” and the “infidels”, he addresses his interlocutor with a startling brusqueness, a brusqueness which leaves us astounded, on the central question about the relationship between religion and violence in general, saying:”. Ik ben er zeker van dat deze zin er vorige week vrijdag niet zo stond, want dat stukje in het vet zag ik vandaag pas voor het eerst. Er werd vandaag op het nieuws gezegd dat de tekst ook naar het Arabisch vertaald is. Ik ben benieuwd of bovenstaande, later toegevoegde frase er ook instaat.)

Maar de regeringsleiders uit zeven Arabische landen en Turkije en Iran aanvaarden nog altijd niet de verontschuldigingen van de paus. De woorden die de paus citeerde, zijn de woorden van de paus geworden in de ogen van velen, alsof een acteur die de duivel speelt plots zelf de duivel zou zijn. Deze misvatting kom ik ook voortdurend tegen op deze forumdiscussie. Het ergste is daar dan nog eens dat mensen die het citaat proberen te kaderen vervolgens als “geen echte moslim” of commentaren van die strekking aan de kant worden geschoven.

Wat we meemaken is geen religieus conflict. Het is een ideeënoorlog tusssen openheid en bekrompenheid, tussen de mogelijkheid om teksten in nieuwe contexten te lezen en te verrijken en een zwart-witte eenduidigheid die teksten verstart tot fetisjen van betekenis en die alleen maar tot een mentale of fysieke boekverbranding kan leiden.

Wat we meemaken is ook geen vervolg op de cartoon-affaire: dat waren toen autonome werken, hier gaat het om een moedwillige cut uit een groter verhaal die nu een autonomie krijgt die het oorspronkelijk niet had.

Ik vraag mij tot slot af of de rellen in Hongarije niet van hetzelfde conflict een voorbeeld is: de eerste minister verwijt zijn ministers dat ze het volk iets voorliegen en nu beweert men dat de eerste minister het volk voorgelogen heeft. Deze vorm van personificatie vind ik angstwekkend.

x